«ЭМОЦИОНАЛДЫ ТОЛҚЫННАН» «КӘСІБИ РАДАРҒА»: ИНКЛЮЗИВТІ БІЛІМ БЕРУ КОНТЕКСТІНДЕ БОЛАШАҚ ПЕДАГОГТАРДЫҢ ЭМПАТИЯСЫН ДАМЫТУ

Аңдатпа

Мақала инклюзивті білім беру жағдайында жұмыс істеуге дайындық шеңберінде болашақ педагог-студенттердің кәсіби эмпатиясын мақсатты түрде дамытудың өзекті мәселесіне арналған. Автор замандағы VUCA-әлемінде (тұрақсыздық, белгісіздік, күрделілік, анық еместік) эмпатияның жұмсақ дағды ретінде қана қоймай, сонымен қатар жекелендірілген білім беру ортасын жобалау үшін қажетті қатаң кәсіби талап (hard skill) ретінде қалыптасатынын негіздейді.

Жұмыста «эмпатия» ұғымының эволюциясына егжей-тегжейлі талдау берілген – оның философиялық бастауларынан бастап заманауи психологиялық жіктелулеріне (эмоционалды, когнитивті, эстетикалық, кәсіби және т.б.) дейін. Т.И. Пашукованың үлгісіне ерекше назар аударылады, онда эмпатия санасыз эмоционалды реакциядан саналы кәсіби шеберлікке дейінгі жол ретінде қарастырылады.

Мақаланың орталық орынында «Песочник» қысқаметражды анимациялық фильмінің метафоралық талдауына құрылған авторлық әдістеменің сипаттамасы алынған. Әдістеме жобалық воркшоп форматында жүзеге асырылып, эмпатияның әртүрлі түрі мен деңгейіне сәйкес келетін практикалық тапсырмалар жүйесін ұсынады. Бұл тапсырмалар мультфильмнің негізгі бейнелерін (Толқын, Ана-құмқұс, Жалғыздықты ұнататын шырыштар, Шалшық, Пайпердің жаңа стратегиясы) түрлі білім беру қажеттіліктері бар (НОДА, ТНР, РАС) балаларға арналған инклюзивті ортаны жобалау мен психологиялық-педагогикалық қолдаудың нақты үлгілеріне айналдыруға бағытталған.

Негізгі нәтижелер ретінде студенттермен әзірленген практикалық құралдар ұсынылады: метафораларды өзара бағалауға арналған критериалды матрица, педагог үшін «Байқаудан қатысуға» бейімделген ескерту-алгоритм және кәсіби өзін-өзі рефлексиялауға арналған тапсырмалар жинағы. Ұсынылған тәсіл болашақ педагогтарға инклюзия қағидаларын абстрактілі түрде үйрену ғана емес, сонымен қатар оларды «іштей сезінуге», теорияны нақты әрекет жоспарына айналдыруға және заманауи мектептің күрделі, анық емес жағдайларында жұмыс істеу үшін қажетті сыни ойлау, ынтымақтастық және метафоралық қабылдауды дамытуға мүмкіндік береді деген қорытынды жасалады.