ҚАРАҚАЛПАҚСТАНДАҒЫ Ф. ГОЛОЩЕКИННІҢ «КІШІ ҚАЗАНЫ»
DOI:
https://doi.org/10.62724/202540104Кілт сөздер:
Жер-су реформасы, кадр саясаты, жерді пайдалану, мәжбүрлеу, ұжымдастыру, көші-қон.Аңдатпа
Мақала 1925-1930 жылдары Қазақстандағы саяси және экономикалық жайластыру мәселелерін құрамына кірген Қарақалпақ автономиялық облысының мысалында зерттеуге арналған. Қазақстан мен Қарақалпақстан мұрағаттарының материалдары негізінде Амударияның төменгі ағысындағы ауыл шаруашылығы мен жер пайдалануды трансформациялау процесінің барысы байқалады. Оқиғаларды талдау нақты тарихи жағдайларды ескере отырып, тарихи оқиғалардың өзара байланысы мен динамикасында қарастырылатын тарихизм мен объективтілік принциптері негізінде жүзеге асырылады. Мақалада Кеңес өкіметінің 1920 жылдардың ортасында Қарақалпақстанда жер-су реформаларын жүзеге асыру процесі Ф. Голощекиннің осы саладағы оқиғаларды мәжбүрлеу саясатымен бұзылған тұрақты сипатқа ие болғандығы көрсетілген. 1920 жылдардың екінші жартысында Жер-су реформасы Кеңес өкіметіне қарсы халықтық баяндамалар тудырған ірі және орта жер иелеріне қатысты репрессиялық шаралармен қатар жүре бастады. Қарсылық ошақтары басылғаннан кейін, халықтың бір бөлігінің көші-қонына алып келген аймақтың ерекшелігін ескермей, шаруа қожалықтарын жаппай ұжымдастыру басталды. Жергілікті ұлттық элиталарды басуға және орталықтың әкімшілік және экономикалық бақылауын күшейтуге негізделген «Кіші Қазан» саяси бағыты Қарақалпақ автономиялық облысының Қазақстан құрамынан шығуының себептерінің бірі болды.