ФИЛОЛОГИЯЛЫҚ ПӘНДЕРДІ ОҚЫТУДА МӘТІННІҢ МАҒЫНАЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМДАРЫН ВИЗУАЛИЗАЦИЯЛАУ ҮШІН НЕЙРОНДЫҚ ЖЕЛІЛЕРДІ ПАЙДАЛАНУ

Аңдатпа

Мақала жоғары білім беруді цифрлық трансформациялау жағдайында филологиялық пәндерді оқыту процесіне генеративті жасанды интеллект технологияларын интеграциялаудың өзекті мәселесіне арналған. Жұмыста оқудың репродуктивті әдістерінен мәтіннің мағыналық құрылымдарын визуализациялаудың инновациялық модельдеріне көшу қажеттілігі негізделген. Зерттеудің өзектілігі цифрлық ақпарат көлемінің артуы мен білім алушылардың «терең оқу» (deep reading) қабілетінің төмендеуі арасындағы қайшылықтан туындаған.

Зерттеудің ғылыми жаңалығы мәтіндік мағыналарды визуалды модельдерге трансформациялау кезеңдерінің жүйелілігін анықтайтын «когнитивті картаға түсіру» авторлық әдістемесін әзірлеу болып табылады. Л. С. Выготскийдің белгілердің медиативті рөлі туралы теориясы аясында ЖИ-құралдары (Canva, D-ID) алғаш рет безендіру құралы ретінде емес, мәтінді семантикалық талдау және деконструкциялаудың (макропоэтиканы, кейіпкерлер иерархиясын және метафоралық қатарларды бөліп көрсету) «сыртқы тірегі» ретінде қарастырылады. Жаңашылдық көркем мәтінмен жұмыс істеуге арналған оқу промпттарының түпнұсқалық типологиясын жасаумен расталады.

Ж. Досмухамедов атындағы Жоғары педагогикалық колледжде жүргізілген педагогикалық эксперимент барысында Л. Н. Толстойдың «Соғыс және бейбітшілік» роман-эпопеясы негізінде технологияның тиімділігі тексерілді. Алынған статистикалық мәліметтер аналитикалық құзыреттіліктердің сапалы өсуін дәлелдейді: студенттердің интерпретациялық белсенділігі 24%-ға, ал мәтінді жүйелі түсіну деңгейі 23%-ға артты.

Жұмыстың практикалық маңыздылығы промпт-инжиниринг бойынша қадамдық нұсқаулықтарды және студенттердің аналитикалық жұмыстарын бағалау критерийлерін қамтитын дайын әдістемелік кейсті құруда жатыр. Нәтижелер «Мартин Иден» романын талдау мысалында студенттердің ғылыми-зерттеу жұмыстарына (СҒЗЖ) жетекшілік ету арқылы сынақтан өткізілді, бұл әдістің әртүрлі әдеби жанрлар үшін әмбебаптығын растайды.